Openbreken in verbinding (1)

Openbreken

Als iemand voor een lange periode gewend is geraakt om standaard overlevingspatronen te hanteren in het dagelijks leven om ogenschijnlijk evenwichtig te blijven functioneren is het best lastig om dat gedrag te veranderen. Gedrag dat eigenlijk niet gezond is kan toch functioneel lijken, vooral op de korte termijn en doordat het een bepaalde mate van veiligheid oplevert. Het klinkt raar, maar zelfs als we merken dat onze patronen in gedrag ons niet verder helpen is het toch niet altijd vervelend. We voelen ons veilig in wat we gewoon zijn te doen. Tot we te maken krijgen met anderen die vragen aan je gaan stellen, omdat ze contact en verbinding met je willen. Of anders merk je zelf misschien mettertijd dat je die verbinding wilt, maar door je gedrag wordt belemmerd. En dan ineens weet de ander jou ergens te raken en breek je open.

Achter de linies

Tijdens het werken in de wijk als ervaringswerker kom je steeds meer tot de ontdekking hoeveel mensen zich staande houden achter de linies. Er is een flinke berschermmuur opgebouwd, vaak vanuit een oorsprong in het verleden met kwetsuren in vertrouwen en zelfbeeld. Uit ervaring weet ik hoe hardnekkig deze verdedigende linies kunnen voortbestaan zonder ingrijpen. Je blijft erachter om te voorkomen dat je opnieuw schade zult oplopen. Helaas heeft dat als neveneffect dat eenzaamheid en angsten ook blijven bestaan. Dat leidt vervolgens weer tot geheimen, die je diep in je hart graag wilt delen en uitspreken, maar waar een vorm van zwijgplicht op ligt, nu door jezelf opgelegd. Hoe ontstaat de doorbraak naar buiten? Hoe kom je daarvan vrij?

Van toestemming naar delen

Hoe belangrijk veiligheid en ruimte zijn in deze ontwikkelingsprocessen blijkt steeds weer. Het voorbeeld van een ander die een tip van de sluier oplicht en een paar stenen weg haalt heeft tot effect dat er sneller stappen worden gezet door een persoon met verborgen trauma. Er zijn mooie methodieken om in groepen herstelondersteunende interventies te doen om dit mogelijk te maken, maar belangrijker is nog de voorwaarden scheppen waarbinnen dit veilig en gecontroleerd kan. De toestemming geven aan jezelf als deelnemer van een groep of in een gesprek kan slechts op eigen tempo en moment en dat mag nooit afgedwongen worden. Als een facilitator van een groep goed in staat is om deze ruimte te bieden en zelf hierin voldoende kennis en ervaring heeft ontstaat openheid en mededeelzaamheid.

Herstel van trauma

Tijdens het faciliteren van herstelondersteunende activiteiten wordt zichtbaar dat veel volwassen deelnemers met de gevolgen van trauma dealen en dat zo goed mogelijk proberen te doen. Het is belangrijk dat we als ervaringswerkers in de wijk hier op participeren. Dat betekent niet achter elk afwijkend gedrag een trauma plaatsen, maar er wel heel alert op zijn. Vervolgens is het belangrijk om af te stemmen welke behoefte de persoon hierin nog heeft. Herstel van trauma kent meerdere vormen en snelheden. Het gaat bovendien niet zelden via meerdere fasen. Informatie geven over trauma en voorlichting is aan te raden. Maar het initiatief ligt altijd bij de persoon zelf hier mee aan de slag te willen en te kunnen. Het is wel duidelijk dat trauma onder volwassenen nu zoveel voorkomt, doordat er te lang te weinig aandacht voor is geweest. En het bewust worden van de effecten in het hier-en-nu wordt niet altijd meteen herkend door de persoon zelf en de hulpverlening. Dat herstel van trauma mogelijk tot een gezondere verbinding met zichzelf en de ander kan leiden is wel essentieel.

Aanbod

We zullen als ervaringswerkers in de wijk ons aanbod hier ook goed op moeten aansluiten en middelen in huis moeten hebben om dit te kunnen bieden. Naast de specialistische hulpverlening is er veel mogelijk op het gebied van ondersteuning vanuit ervaringsdeskundigheid. Denk aan herstelgroepen, voorlichting, creatieve vormen en bewegingsactiviteiten. Het is bewezen dat slechts praten over niet voldoende is. Omdat trauma in het lichaam en in de hersenen zit is het zelfs eerder aan te raden om een combinatie van aanbod te creëren. En dan vooral ook te onderzoeken waar de behoeften van de mensen zelf liggen. Want dat is ook weer heel persoonlijk. Laten we gebruik maken van de kennis en kunde van elkaar. Juist bij een complex fenomeen als trauma en herstel.