De waarde van kennis over ontwrichting en herstel is te prefereren boven kennis van methodisch werken. Of niet_

Ervaringsdeskundigheid in impasse

Er zijn veel ontwikkelingen gaande in het verstevigen van de professionele – zeg: betaalde- positie van ervaringsdeskundigen binnen de GGz, verslavingszorg en het sociale domein. Voor hen die zich uiteindelijk in het werkveld willen inzetten en los willen komen van de positie in een uitkering en ook financiële waardering willen voor hun inzet. Een officieel ingebedde functie binnen een organisatie met beschrijving en randvoorwaarden. En hopelijk meer duidelijkheid over de meerwaarde en inhoudelijke betekenis van ervaringsdeskundigen voor collega’s en partners, voor de hulpvragers die er gebruik van maken. Maar ervaringsdeskundigheid lijkt hiermee steeds meer in een impasse te raken. Het raakt op de achtergrond, terwijl professionalisering en de daarbij behorende competenties belangrijker worden. Hiermee raken ervaringsdeskundigen in conflict met zichzelf en hun waarden.

Opstaan uit de dood

Een ervaringsdeskundige heeft op de bodem van de oceaan gelegen, heeft vastgezeten in de drek van de dood en is opgestaan. Dat is een diepe ervaring die je als persoon voorgoed verandert. Een ervaringsdeskundige heeft voor het leven gekozen en wil ten volle leven. Dit bestaat onder andere uit het betekenis geven aan de ervaringen die hebben geleid tot deze wederopstanding. Wat heeft daarbij geholpen, wat belemmerde deze weg, waar ligt de hoop en wat is veerkracht? Alle ontmoetingen, uitwisselingen met peers en hulpverleners, therapieën, groepen, persoonlijke acties, acties van anderen hebben een vorm van levenswijsheid meegeleverd die worden ingezet bij het ondersteunen van anderen in herstel. Tegelijkertijd is dit de ultieme bron van kennis en ervaring die reguliere hulp- en zorgverleners inzicht bieden in effectieve werkvormen en bejegening.

Professionalisering

Een verkeerd begrip van professionalisering van ervaringsdeskundigen kan tot een impasse leiden. Wanneer de focus wordt gelegd op competenties als methodisch werken, specifieke reguliere opleidingen en professionele distantie, gaat men voorbij aan wat echt de kracht van de ervaringsdeskundige is, namelijk de competenties als zelfinzicht, veerkracht, levensvisie, hoop, nabijheid, creativiteit, flexibiliteit, inzicht en aanvoelen van de ander, gelijkwaardigheid, presentie, kennis van hulpbronnen en valkuilen, grenzen, herstelvermogen, etc. Het zijn vooral de persoonskenmerken die de ervaringsdeskundige inzet. En de professionalisering zit hem daarin dat hij exact aanvoelt waar en wanneer er iets gezegd, gedaan of gelaten moet worden. Niet slechts ten opzichte van de hulpvrager, maar eveneens van zichzelf.

De bron ben jij zelf

De bron waaruit je werkzaam bent ben je zelf. Daarbij heb je anderen nodig om jezelf scherp te houden en te blijven ontwikkelen. Je kwetsbare zelf kun je niet ontkennen of negeren. Daar mag ruimte voor zijn, ook als ervaringsdeskundige. Je weet hoe je jezelf kunt herpakken als het minder gaat, je kent je valkuilen en triggers. En daardoor functioneer je goed, ben je beschikbaar. Kennis opdoen met een opleiding of cursus helpt om effectiever te worden en gerichter te werken, je bewust te zijn in hoe en waar je jouw ervaringsdeskundigheid inzet. De ervaringen die je in de praktijk opdoet, daarop reflecteren en je handelen regelmatig onder de loep nemen hoort daar ook bij. Methoden  gebruik je waar nodig om de zelfregie van de ander te vergroten en te helpen stappen te zetten. Maar verloochen jezelf niet onder prestatiedwang, door een masker op te zetten of om anderen van dienst te zijn. Je kunt geen ervaringsdeskundige zijn als je geen feeling meer hebt met jezelf. De bron ben je zelf, altijd.

Voor organisaties

Voor de positie van ervaringsdeskundigen in een organisatie is het dan ook essentieel de bijzondere kracht te erkennen en herkennen die ten grondslag ligt aan deze positie. Het is funest om hier verwarring over te laten ontstaan. Dit houdt onder andere in dat men naast de benodigde competenties steeds bewust gericht blijft op de specifieke vaardigheden van de ervaringsdeskundige. En daar goed beleid op maakt binnen de organisatie, waar de functie ingebed is en vruchten af kan werpen. Alleen dan hebben de hulpvragers en de organisatie er profijt van, ook op langere termijn.